Sobota, 21 maja 2022

Projektowanie interfejsów systemów operacyjnych w latach 1981-2009

7 maja 2022

Graficzny interfejs użytkownika

(w skrócie GUI) umożliwia użytkownikom interakcję ze sprzętem komputerowym w sposób przyjazny dla użytkownika.

Na przestrzeni lat opracowano szereg interfejsów GUI dla różnych systemów operacyjnych, takich jak OS/2, Macintosh, Windowsamiga, Linux, Symbian OS i innych.

Przyjrzymy się ewolucji interfejsów głównych systemów operacyjnych od lat 80.

Należy zaznaczyć, że w tym artykule przedstawiono jedynie istotne postępy w projektowaniu GUI (nie postępy w zakresie systemów operacyjnych), a także nie wszystkie graficzne interfejsy użytkownika i systemy operacyjne istniejące obecnie.

Pierwszy graficzny interfejs użytkownika został opracowany przez naukowców z Xerox Palo Alto Research Center (PARC) w latach 70. Badania te otworzyły zupełnie nową erę innowacji w grafice komputerowej.

Pierwszym komputerem osobistym, w którym zastosowano nowoczesny graficzny interfejs użytkownika, był Xerox Alto, opracowany w 1973 roku. Nie był to produkt komercyjny i był przeznaczony głównie do badań na uniwersytetach.

Źródło: toastytech.com

1981-1985

Xerox

8010 Star

(premiera w 1981 r.)

Był to pierwszy system, który określano mianem w pełni zintegrowanego komputera biurkowego, zawierającego aplikacje i graficzny interfejs użytkownika. Znany był pod nazwą "The Xerox Star", później przemianowany na "ViewPoint", a następnie ponownie na "GlobalView".


Xerox 8010 Star, źródło: toastytech.com


Apple Lisa Office System 1 (wydany w 1983 roku)

Określany także jako Lisa OS, co w tym przypadku jest skrótem od Office System. System ten został opracowany przez firmę Apple z myślą o stacji roboczej do przetwarzania dokumentów.

Niestety ta stacja robocza nie przetrwała, została zniszczona przez system operacyjny Macintosh firmy Apple, który był bardziej przystępny cenowo.

Lisa OS był unowocześniany: Lisa OS 2 w 1983 r. i Lisa OS 7/7 3.1 w 1984 r., które unowocześniały sam system, ale nie graficzny interfejs użytkownika.


Apple Lisa OS 1, źródło: GUIdebook



Apple Lisa OS 1, Źródło: GUIdebook


VisiCorp Visi On (wydany w 1984 r.)

Visi On był pierwszym graficznym interfejsem użytkownika opracowanym dla komputera IBM PC. System ten był przeznaczony dla dużych korporacji i charakteryzował się wysoką ceną. GUI korzystał z myszy, miał wbudowany instalator i system pomocy oraz nie używał ikon.


VisiCoprt Visi On, Źródło: toastytech.com



VisiCoprt Visi On, Źródło: toastytech.com


System Mac OS 1.0 (wydany w 1984 roku)

System 1.0 był pierwszym graficznym interfejsem systemu operacyjnego opracowanym dla komputerów Macintosh. Posiadał on kilka cech nowoczesnego systemu operacyjnego - był oparty na oknach z ikonami. Okna można było przemieszczać za pomocą myszy, a pliki i foldery można było kopiować metodą przeciągania i upuszczania na miejsce docelowe.


Apple Mac System 1.0, Źródło: toastytech.com


Amiga Workbench 1.0 (wydany w 1985 roku)

W momencie premiery Amiga wyprzedzała swoje czasy. GUI zawierał takie funkcje, jak kolorowa grafika (cztery kolory: czarny, biały, niebieski, pomarańczowy), wielozadaniowość z wyprzedzeniem, dźwięk stereo i wielostanowe ikony (zaznaczone i niezaznaczone).


Amiga Workbench 1.0, Źródło: GUIdebook



Amiga Workbench 1.0, Źródło: GUIdebook


Windows 1.0x (wydany w 1985 roku)

W tym roku Microsoft w końcu nadążył za całym szałem graficznych interfejsów użytkownika i wydał Windows 1.0, swój pierwszy system operacyjny oparty na graficznym interfejsie użytkownika (chociaż nikt nie odważyłby się go tak nazwać). System zawierał ikony o rozmiarach 32×32 pikseli i kolorową grafikę. Najciekawszą cechą (która później została pominięta) była ikona animowanego zegara analogowego.


Microsoft Windows 1.01, Źródło: makowski-berlin.de



Microsoft Windows 1.01, Źródło: makowski-berlin.de


GEM (wydany w 1985 roku)

GEM (Graphical Environment Manager) był graficznym interfejsem użytkownika w stylu okienkowym, stworzonym przez firmę Digital Research, Inc. (DRI). Początkowo był on przeznaczony do pracy z systemem operacyjnym CP/M na mikroprocesorach Intel 8088 i Motorola 68000, a następnie został przystosowany do pracy w systemie DOS. Większość ludzi pamięta GEM jako graficzny interfejs użytkownika dla komputerów Atari ST. Był on także używany w serii komputerów Amstrad kompatybilnych z IBM. Stanowił podstawę Ventura Publisher i kilku innych programów DOS-owych. Graficzny interfejs użytkownika został przeniesiony także na inne komputery, ale nie zdobył na nich popularności.


Źródło: Wikipedia


1986 - 1990

IRIX 3 (wydany w 1986, pierwsze wydanie 1984)

64-bitowy system operacyjny IRIX został stworzony dla systemu UNIX. Interesującą cechą tego interfejsu graficznego jest obsługa ikon wektorowych. Funkcja ta została wbudowana w interfejs graficzny na długo przed powstaniem systemu Mac OS X.


Silicon Graphics IRIX 3.0, Źródło: osnews.com


GEOS (wydany w 1986)

System operacyjny GEOS (Graphic Environment Operating System) został opracowany przez firmę Berkeley Softworks (później GeoWorks). Został on pierwotnie zaprojektowany dla Commodore 64 i zawierał graficzny edytor tekstu o nazwie geoWrite oraz program do malowania o nazwie geoPaint.


Źródło: Wikipedia


Windows 2.0x (wydany w 1987 roku)

W tej wersji znacznie poprawiono faktyczne zarządzanie oknami. Okna można było nakładać na siebie, zmieniać ich rozmiar, maksymalizować i minimalizować.


Microsoft Windows 2.03, Źródło: guidebookgallery.org



Microsoft Windows 2.03, Źródło: guidebookgallery.org


OS/2 1.x (wydany w 1988 roku)

System OS/2 był początkowo opracowywany wspólnie przez IBM i Microsoft, ale w 1991 roku firmy te rozdzieliły się, przy czym Microsoft zastosował tę technologię we własnym graficznym interfejsie użytkownika systemu Windows, a IBM dalej rozwijał system OS/2. Graficzny interfejs użytkownika używany w systemie OS/2 nosił nazwę "Presentation Manager". Ta wersja interfejsu GUI obsługiwała tylko monochromatyczne, stałe ikony.


Microsoft-IBM OS/2 1.1, Źródło: pages.prodigy.net



Microsoft-IBM OS/2 1.1, Źródło: pages.prodigy.net


NeXTSTEP / OPENSTEP 1.0 (wydany w 1989 roku)

Steve Jobs wpadł na pomysł stworzenia idealnego komputera naukowego dla uniwersytetów i laboratoriów badawczych. Pomysł ten przekształcił się później w startup o nazwie NeXT Computer Inc.

Pierwszy komputer NeXT został wydany w 1988 r., jednak znaczący postęp nastąpił w 1989 r. wraz z wydaniem graficznego interfejsu użytkownika NeXTSTEP 1.0, który później przekształcił się w OPENSTEP.

Ikony GUI były większe (48×48) i wprowadzono więcej kolorów. Początkowo GUI było monochromatyczne, ale wersja 1.0 zaczęła obsługiwać także monitory kolorowe. Ten zrzut ekranu pokazuje, jak wyglądało współczesne GUI.


NeXTSTEP 1.0, Źródło: kernelthread.com


OS/2 1.20 (wydany w 1989 roku)

Kolejna aktualizacja interfejsu graficznego wykazała nieznaczną poprawę w wielu obszarach. Ikony wyglądały ładniej, a okna były bardziej płynne.


OS/2 1.2, Źródło: pages.prodigy.net


Windows 3.0 (wydany w 1990 roku)

W tej wersji Microsoft zdał sobie sprawę z prawdziwego potencjału graficznych interfejsów użytkownika i zaczął je znacznie ulepszać.

Sam system operacyjny obsługiwał tryby standardowy i rozszerzony 386, które wykorzystywały większą pojemność pamięci niż 640 KB oraz miejsce na dysku twardym, co dawało możliwość korzystania z wyższych rozdzielczości ekranu i lepszej grafiki, takich jak Super VGA 800×600 i 1024×768.

Ponadto firma Microsoft zatrudniła Susan Kare, aby zaprojektowała ikony systemu Windows 3.0 i nadała graficznemu interfejsowi użytkownika jednolity styl.


Microsoft Windows 3.0, Źródło: toastytech.com



Microsoft Windows 3.0, Źródło: toastytech.com


1991 - 1995

Amiga Workbench 2.04 (wydany w 1991 roku)

W tej wersji interfejsu graficznego wprowadzono wiele ulepszeń. Zmieniono schemat kolorów i wprowadzono wygląd 3D. Pulpit można było podzielić w pionie na ekrany o różnych rozdzielczościach i głębi kolorów, co dziś wydaje się nieco dziwne. Domyślną rozdzielczością Workbencha było 640×256, ale sprzęt obsługiwał także większe rozdzielczości.


Commodore Amiga Workbench 2.04, Źródło: guidebookgallery.org


Mac OS System 7 (wydany w 1991 roku)

Mac OS w wersji 7.0 był pierwszym graficznym interfejsem użytkownika systemu Mac OS, który obsługiwał kolory. Do ikon dodano subtelne odcienie szarości, niebieskiego i żółtego.


Apple Mac OS System 7.0, Źródło: guidebookgallery.org



Apple Mac OS System 7.0, Źródło: guidebookgallery.org


Windows 3.1 (wydany w 1992 roku)

Ta wersja systemu Windows zawierała czcionki TrueType, które były preinstalowane. Dzięki temu system Windows po raz pierwszy stał się funkcjonalną platformą do publikowania na biurku.

Wcześniej taką funkcjonalność można było uzyskać tylko w Windows 3.0, korzystając z systemu czcionek Adobe Type Manager (ATM) firmy Adobe. Wersja ta zawierała także schemat kolorów o nazwie Hotdog Stand, który zawierał jaskrawe odcienie czerwieni, żółci i czerni.

Ten schemat kolorów został opracowany z myślą o ułatwieniu osobom z pewną ślepotą barw dostrzegania tekstu/grafiki na ekranie.


Źródło: Wikipedia


OS/2 2.0 (wydany w 1992 r.)

Był to pierwszy graficzny interfejs użytkownika, który został poddany międzynarodowym testom akceptacji, użyteczności i dostępności. Cały graficzny interfejs użytkownika został opracowany z wykorzystaniem projektowania obiektowego. Każdy plik i folder był obiektem, który można było powiązać z innymi plikami, folderami i aplikacjami. Obsługiwał także funkcję "przeciągnij i upuść" oraz szablony.


IBM OS/2 2.0, Źródło: toastytech.com



IBM OS/2 2.0, Źródło: toastytech.com


Windows 95 (wydany w 1995 roku)

Interfejs użytkownika został całkowicie przeprojektowany od wersji 3.x. Była to pierwsza wersja systemu Windows, w której do każdego okna dodano mały przycisk zamykania.

Zespół projektantów nadał stan (włączony, wyłączony, wybrany, zaznaczony itd.) ikonom i innym elementom graficznym. Po raz pierwszy pojawił się słynny przycisk Start.

Był to ogromny krok naprzód dla firmy Microsoft, jeśli chodzi o sam system operacyjny i ujednolicony graficzny interfejs użytkownika.


Microsoft Windows 95, Źródło: guidebookgallery.org



Microsoft Windows 95, Źródło: guidebookgallery.org


1996 - 2000

OS/2 Warp 4 (wydany w 1996 roku)

Firma IBM wydała system OS/2 Warp 4, który wprowadził znaczące zmiany w przestrzeni roboczej.

Na pulpicie umieszczono ikony, w których można było także tworzyć własne pliki i foldery. Pojawiła się niszczarka, podobna do Kosza w systemie Windows lub Kosza w systemie Mac OS, z tą różnicą, że usuwała ona plik lub folder natychmiast, nie przechowując żadnych dodatkowych kopii do późniejszego odtworzenia.


IBM OS/2 Warp 4, Źródło: toastytech.com



IBM OS/2 Warp 4, Źródło: toastytech.com


Mac OS System 8 (wydany w 1997 roku)

W tej wersji interfejsu graficznego domyślnie stosowano ikony 256-kolorowe. Mac OS 8 był jednym z pierwszych użytkowników ikon w stylu izometrycznym, zwanych także ikonami pseudo-3D. Zastosowany tutaj motyw platynowej szarości stał się znakiem rozpoznawczym dla kolejnych wersji interfejsu graficznego.


Apple Mac OS 8, Źródło: guidebookgallery.org


Windows 98 (wydany w 1998 roku)

Style ikon były prawie takie same jak w Windows 95, ale cały graficzny interfejs użytkownika mógł używać więcej niż 256 kolorów do renderowania. Eksplorator Windows zmienił się prawie całkowicie i po raz pierwszy pojawił się "Aktywny pulpit".


Microsoft Windows 98, Źródło: toastytech.com


KDE 1.0 (wydany w 1998 roku)

Oto jak zespół KDE opisał projekt po wydaniu wersji 1.0: "KDE jest współczesnym, przezroczystym dla sieci środowiskiem graficznym dla stacji roboczych UNIX. KDE stara się zaspokoić zapotrzebowanie na łatwe w użyciu środowisko graficzne dla stacji roboczych z systemem Unix, podobne do tego, które można znaleźć w systemach MacOS lub Window95/NT. Jest to całkowicie wolna i otwarta platforma obliczeniowa, dostępna dla każdego za darmo, łącznie z kodem źródłowym, który każdy może modyfikować."


Źródło: Wikipedia


BeOs 4.5 (wydany w 1999)

System operacyjny BeOS został stworzony dla komputerów osobistych. Pierwotnie został napisany przez firmę Be In w 1991 roku i miał działać na sprzęcie BeBox. Później został rozwinięty w celu wykorzystania nowszych technologii i sprzętu, takich jak symetryczne przetwarzanie wieloprocesorowe z wykorzystaniem modularnej przepustowości we/wy, wielowątkowość, wielozadaniowość z wyprzedzeniem oraz własny 64-bitowy system plików z dziennikiem, znany jako BFS. Graficzny interfejs użytkownika systemu BeOS został opracowany w oparciu o zasady przejrzystości i czystego, nieskomplikowanego wzornictwa.


Źródło: Wikipedia


GNOME 1.0 (wydany w 1999)

Środowisko GNOME zostało opracowane głównie dla systemu Red Hat Linux, później trafiło także do innych dystrybucji Linuksa.


Red Hat Linux GNOME 1.0.39, Źródło: visionfutur.com


2001 - 2005

Mac OS X (wydany w 2001 roku)

Na początku 2000 roku firma Apple zapowiedziała nowy interfejs Aqua, a w 2001 roku udostępniła go wraz z nowym systemem operacyjnym o nazwie Mac OS X.

Domyślne ikony 32 x 32 i 48 x 48 zostały zamienione na duże, półprzezroczyste i antyaliasowane ikony 128 x 128.

Po opublikowaniu tego interfejsu graficznego pojawiło się wiele głosów krytyki. Najwyraźniej użytkownicy nie byli gotowi na tak dużą zmianę, ale wkrótce przyjęli nowy styl i dziś ten interfejs graficzny stanowi podstawę wszystkich systemów operacyjnych Mac OS X.


Apple Mac OS X 10.1 Źródło: guidebookgallery.org


Windows XP (wydany w 2001 roku)

Ponieważ Microsoft ma tendencję do całkowitej zmiany GUI przy każdym większym wydaniu systemu operacyjnego, Windows XP nie był wyjątkiem. Sam interfejs graficzny można skracać, dzięki czemu użytkownicy mogli zmieniać cały wygląd i sposób działania interfejsu. Ikony miały domyślnie rozmiar 48 x 48 i były renderowane w milionach kolorów.


Microsoft Windows XP Professional, Źródło: guidebookgallery.org


KDE 3 (wydany w 2002 roku)

Od wersji 1.0 środowisko graficzne K uległo znacznej poprawie. Dopracowano wszystkie elementy graficzne i ikony oraz ujednolicono sposób korzystania z niego.


KDE 3.0.1, Źródło: netbsd.org


2007 - 2009 (obecnie)

Windows Vista (wydany w 2007 roku)

Była to odpowiedź firmy Microsoft na działania konkurencji. Zawierał także sporo elementów 3D i animacji. Od czasu systemu Windows 98 firma Microsoft zawsze starała się ulepszyć pulpit. W systemie Windows Vista wprowadzono widżety i nieco ulepszoną wersję Active Desktop.


Microsoft Windows Vista, Źródło: technology.berkeley.edu


Mac OS X Leopard (wydany w 2007 roku)

W szóstej generacji systemu Mac OS X firma Apple po raz kolejny ulepszyła interfejs użytkownika. Podstawowy interfejs GUI to nadal Aqua z cukierkowymi paskami przewijania i platynowo-szaro-niebieską kolorystyką. Nowy interfejs ma bardziej trójwymiarowy wygląd, z trójwymiarową stacją dokującą oraz większą liczbą animacji i interaktywności.


Apple Mac OS X 10.5 Leopard, Źródło: skattertech.com

GNOME 2.24 (2008)

GNOME włożyło wiele wysiłku w tworzenie motywów i grafiki do wersji 2.2.4, ponieważ ich celem jest "nadanie komputerowi odpowiedniego wyglądu". Przeprowadzono konkurs na najbardziej intrygujące tła pulpitu, które zostały przygotowane przez współpracowników do wykorzystania w wersji 2.24.


Źródło: gnome.org

KDE (v4.0 styczeń 2008, v4.2 marzec 2009)

Wersja 4 środowiska graficznego KDE wprowadziła wiele nowych ulepszeń w GUI, takich jak animowane, płynne i wydajne zarządzanie oknami oraz obsługa widżetów pulpitu. Rozmiar ikon można łatwo regulować, a prawie każdy element projektu jest znacznie łatwiejszy do skonfigurowania. Jednymi z najbardziej zauważalnych zmian są nowe ikony, motywy i dźwięki, które zostały dostarczone przez Projekt Tlen. Ikony te są bardziej fotorealistyczne. Jest to z pewnością duże ulepszenie w stosunku do wcześniejszych wersji KDE. Można je teraz uruchamiać także na platformach Windows i Mac OS X.


Źródło: Wikipedia

Podziękowania

  • Ogromne podziękowania dla Guidebook za nieustającą pracę nad projektowaniem GUI. http://www.guidebookgallery.org/
  • Wielkie podziękowania dla Nathana Toasty'ego za jego galerię graficznych interfejsów użytkownika. http://toastytech.com/guis/index.html

Napisany i opracowany wyłącznie dla WDD przez Gyorgy'ego Fekete.

Co sądzisz o ewolucji tych projektów? Jakie inne ulepszenia chcielibyście zobaczyć? Prosimy o podzielenie się z nami...